Wonen bij Schiphol

Wonen in Uithoorn of De Kwakel betekent ook wonen in de buurt van Schiphol. Schiphol is een belangrijke werkgever in de regio. En zo dicht bij Schiphol wonen heeft natuurlijk voordelen als u voor uw werk of vakantie gebruik wilt maken van het vliegtuig. Een nadeel van dichtbij een vliegveld wonen is dat er sprake is van geluid van startende, landende of overvliegende vliegtuigen.

Wat doet de gemeente aan geluidsoverlast

De ene persoon heeft meer last van dat geluid dan de ander, hiervoor is geen objectieve maatstaf aan te geven. Het is belangrijk dat u zich daarvan bewust bent als u van plan bent om in Uithoorn of De Kwakel een woning te kopen of te huren. Wij willen u hier in ieder geval wijzen op de informatie Wonen bij Schiphol. Daarnaast heeft de gemeenteraad vastgesteld dat toekomstige bewoners over de nabijheid van Schiphol geïnformeerd moeten worden door verhuurders en verkopers. Van een boeteclausule of ‘niet mogen klagen’ is overigens geen sprake. 

De gemeente maakt zich hard voor het behouden en verbeteren van de leefbaarheid en een gezonde leefomgeving in Uithoorn en De Kwakel. Het college van burgemeester en wethouders én de gemeenteraad zetten zich in voor drie dingen:  

  1. De geluidsoverlast die we van Schiphol ondervinden moet binnen acceptabele grenzen blijven;
  2. We willen ook in de toekomst de mogelijkheid behouden om te blijven bouwen en belangrijke voorzieningen behouden;
  3. Uithoorn moet een gezonde plek blijven om te leven en onze kinderen te laten opgroeien.

In het zogeheten “Aldersakkoord” (2008) zijn afspraken gemaakt over vermindering van hinder in de regio en de groei van Schiphol. Uithoorn dringt regelmatig aan op naleving van deze afspraken. De gemeenteraad en het college hebben in het beknopt overzicht Schiphol de stand van zaken (pdf, 3.7 Mb) de huidige opgeschreven. Daarin is ook te lezen wat zij proberen te doen aan de toenemende overlast.

Belangrijk daarin is dat de gemeente in overleg is met de directie van Schiphol over concrete maatregelen om de hinder te beperken. Het gaat hierbij om maatregelen op de korte en de lange termijn. Er is een gezamenlijke aanpak voor een aantal onderzoeken en acties opgesteld. Eind juni 2019 heeft de directie van Schiphol de aanpak gepresenteerd aan de gemeenteraad. Uiteraard zullen we de resultaten t.z.t. bekend maken.

Zienswijze concept Luchthavenverkeerbesluit (LVB-1)

Op 29 maart hebben we als gemeente een zienswijze ingediend op het concept Luchthavenverkeerbesluit (LVB-1). In dit ontwerpbesluit worden oude afspraken vastgelegd zoals het maximumaantal van 500.000 vliegtuigbewegingen, het preferent baangebruik, de invoering van het nieuwenormen- en handhavingstelsel (NNHS) en een reductie van het maximum aantal vliegtuigbewegingen in de nacht. 

In onze zienswijze hebben we nogmaals de overlast voor onze inwoners naar voren gebracht. Genoeg is genoeg staat er meerdere keren in de zienswijze. Als gemeente vinden wij dat elke aanpassing voor de luchtvaartsector tot in ieder geval een vermindering van (geluid)hinder en van de uitstoot van schadelijke stoffen moet leiden. Niet alleen per saldo voor een groot gebied, maar zeker voor de meest zwaarbelaste gebieden, zoals Uithoorn. Deze hartenkreet is de basis voor al onze input over de luchtvaart richting de sector, de Tweede Kamer en de minister. En vormt ook de kern van onze zienswijze op de LVB-1. 

Daarnaast brengen we een aantal belangrijke punten over de LVB-1 naar voren. Zo geven we aan dat het goed is dat eindelijk regels worden vastgelegd zodat er ook gehandhaafd kan worden. Wel vragen we aandacht voor de gevolgen van de LVB-1 als het gaat om de intentie van het preferente (voorkeur) baangebruik versus de praktijk. De intentie was: het bereiken van minder geluidsoverlast, door dichtbevolkte gebieden die dichtbij de baan liggen te ontzien. Gebieden als Uithoorn dus. Uithoorn lig onder de Aalsmeerbaan, een secundaire baan. Dit betekent dat vliegtuigen in principe andere banen moeten gebruiken, zoals de Kaagbaan. Alleen als deze vol zijn of niet gebruikt kunnen worden, komt onder andere de Aalsmeerbaan in beeld. Uit cijfers over het baangebruik en ook uit de Milieu Effect Rapportage (MER) blijkt echter, dat het aantal starts van de Kaagbaan is gedaald en van de Aalsmeerbaan gestegen. Volgens de regels is dit passend, maar als gemeente vragen wij ons af hoe dit verenigbaar is met de intentie van preferent (voorkeur) baangebruik en de doelstellingen van het NNHS? Voor de gemeente Uithoorn is dit een zeer ongewenst resultaat van het NNHS, een falen van het systeem boven een bepaald aantal vluchten. Deze tekortkoming moet wat ons betreft zo snel mogelijk worden gerepareerd. 

In onze zienswijze vragen we verder aandacht voor de verschuiving van de nachtvluchten, de bewonersparticipatie, de maat waarmee hinder wordt berekend, het instrument van streefwaarden en het netto-effect van alle maatregelen voor onze inwoners. De volledige zienswijze kunt u hieronder lezen. 

Zienswijze op het ontwerp Luchthavenverkeerbesluit (LVB-1)

Excellentie,

Met veel belangstelling hebben het college en de gemeenteraad van de gemeente Uithoorn kennisgenomen van het concept Luchthavenverkeerbesluit. Graag maakt de gemeente Uithoorn gebruik van de gelegenheid om haar zienswijze op dit conceptbesluit en bijbehorende stukken in te dienen. Allereerst onderschrijven wij ten zeerste de ingediende zienswijze van de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS). Aanvullend brengen wij, als een van de meest directe buren van Schiphol, ook onze eigen focus en aandachtspunten onder uw aandacht omdat de leefbaarheid en gezondheid in onze gemeente al meerdere jaren ernstig onder druk staan.

Onze reactie is als volgt opgebouwd: 

  1. Kernboodschap Uithoorn;
  2. Belangrijkste punten concept Luchthavenverkeerbesluit;
  3. Specifieke vragen en opmerkingen ten aanzien van de documenten; 
  4. Aanbevelingen voor het vervolgproces.

1.    Kernboodschap gemeente Uithoorn

Gelegen vlakbij Schiphol ervaren de inwoners van Uithoorn enerzijds de lusten, maar anderzijds ook steeds meer de lasten van de luchtvaart. Wij zien dat Schiphol belangrijk is als economische motor voor Nederland als geheel, maar dat de last voor de Zuidoosthoek waar de gemeente Uithoorn ligt (gelegen onder de Aalsmeerbaan) onevenredig zwaar is. Hoewel de Aalsmeerbaan een secundaire baan is, werd deze baan de afgelopen jaren (voorafgaand aan de coronacrisis) ingezet alsof het een primaire baan betrof. Dit kan zo niet langer: de Aalsmeerbaan moet nu én in de toekomst een secundaire baan blijven om de overlast voor de omgeving zoveel mogelijk te beperken. 
Hinderbeperkende maatregelen voor gebieden die onder de secundaire banen liggen, is een bestaande afspraak die nog steeds nagekomen moet worden. Voor de gemeente Uithoorn en haar inwoners is een vermindering van de hinder pure noodzaak. Deze hartenkreet dient als basis voor onze input over de luchtvaart richting de sector, de Tweede Kamer en u als eindverantwoordelijke. In een representatieve consultatie onder onze inwoners en ondernemers in 2019 bleek dat 83% van de respondenten (ernstige) overlast ervaart van Schiphol. Op basis hiervan kwam de gemeenteraad tot het oordeel ‘genoeg is genoeg’. 
Wij zijn dan ook van mening dat elke aanpassing betreffende de luchtvaartsector tot in ieder geval een vermindering van de huidige (geluid)hinder en daarnaast ook tot een vermindering van de hierbij behorende uitstoot van schadelijke stoffen moet leiden. Niet alleen per saldo over een groot gebied, maar zeker voor de meest zwaarbelaste gebieden, zoals Uithoorn. Omdat minder hinder nauwelijks te realiseren is, zeker als steeds meer partijen vinden dat niemand er op achteruit mag gaan, heeft de gemeenteraad van Uithoorn op 4 maart een motie aangenomen. In deze motie staat als eerste dat we vasthouden aan het nakomen van de afspraken uit het Alders-akkoord over hinderbeperking in de Zuidoosthoek (het zwaarbelaste gebied waar Uithoorn ook in ligt). In het tweede punt van de motie staat dat het beduidend verminderen van het aantal vluchten de enige haalbare oplossing is om hinder te beperken als je de wens respecteert dat niemand er op achteruit mag gaan. 

2.    Belangrijkste punten concept Luchthavenverkeerbesluit

Het kabinet heeft eind vorig jaar ingestemd met de wijziging van het huidige Luchthavenverkeerbesluit Schiphol waarmee het geluidsstelsel, op basis waarvan Schiphol in de praktijk al vliegt, wettelijk wordt verankerd. Deze wettelijke verankering betekent een einde voor het anticiperend handhaven door ILT. In het ontwerpbesluit worden afspraken van de Alderstafel van 2008 - 2013 vastgelegd zoals het maximumaantal van 500.000 vliegtuigbewegingen en het preferent baangebruik. De basis van het luchthavenverkeersbesluit is het NNHS, waarin zoveel mogelijk geluidpreferente baancombinaties worden gebruikt en waarbinnen het verkeer op de meest preferente baan wordt afgehandeld die het minste overlast veroorzaakt. 

Vastleggen en handhaven

Al langere tijd dringen bewoners, gemeenten en provincies bij het kabinet er op aan dat de afspraken van de Alderstafel nu eindelijk juridisch worden verankerd, zodat ook  handhaving mogelijk wordt. Dit geeft rechtsbescherming en duidelijkheid aan onze inwoners. 

Preferent baangebruik: intentie

De basis van het NNHS is dat zoveel mogelijk geluidpreferente baancombinaties worden gebruikt en dat daarbinnen het verkeer op de meest preferente baan wordt afgehandeld; dus op de baan die de minste overlast veroorzaakt. De intentie hiervan is het bereiken van minder geluidsoverlast, door middel van het ontzien van dichtbevolkte gebieden die dichtbij de baan liggen. In het advies van de Alderstafel uit 2013 werd voorzien dat de secundaire banen, vanaf een bepaald aantal vluchten per jaar, meer gebruikt zouden worden. Daarom werd toen al afgesproken dat er aandacht nodig was voor hinderbeperkende maatregelen in de Zuidoosthoek. Tot onze spijt is geen van de onderzochte maatregelen uitgevoerd, met als gevolg dat de (geluids)overlast in Uithoorn de afgelopen jaren nóg verder is toegenomen. Dat is opmerkelijk, aangezien hier wat ons betreft wel mogelijkheden waren, mits  leefbaarheid een hogere prioriteit had gekregen.

Preferent baangebruik: praktijk 

Inmiddels is het NNHS al geruime tijd in gebruik en is de echte werking zichtbaar. In het oude systeem met handhavingspunten kon het voorkomen dat een handhavingspunt ‘vol’ was gevlogen en daarom gebruik moest worden gemaakt van een minder preferente baan. Zoals in 2006, toen de Aalsmeerbaan een aantal weken is ingezet als hoofdstartbaan. Dat werd het perverse effect van het oude stelsel genoemd. Het NNHS is door de Alderstafel gepresenteerd en onderzocht als een goed alternatief omdat door het preferent baangebruik de secundaire banen ontzien zouden worden. Waar het oude systeem lokaal bescherming bood door een maximum op de handhavingspunten, moet het NNHS bescherming bieden door beperking van gebruik van de secundaire banen. Uit de rapportages van de ILT blijkt echter dat de norm bij handhavingspunt 25 (Uithoorn) direct na invoering van het NNHS jaarlijks flink wordt overschreden. Dat werd helaas niet beter. In 2019 was dat 126%, zoals ook blijkt uit de MER. 

De referentiesituatie in de MER betreft het gebruik van de luchthaven in de situatie waarin het LVB niet zou worden gewijzigd. Uitgangspunt in deze situatie is het jaar 2015 met een aantal van 450.000 vliegtuigbewegingen met handelsverkeer, waarvan 29.900 in de nacht en vroege ochtend.
De voorgenomen activiteit betreft het gebruik volgens het NNHS. Uitgangspunt in deze ‘toekomstige’ situatie is het aantal van 500.000 vliegtuigbewegingen met handelsverkeer in 2020, waarvan 32.000 in de nacht en vroege ochtend (ook een situatie met 29.000 in de nacht is onderzocht). Uit het MER blijkt dat in de toekomstige situatie van 500.000 de meeste start- en landingsbanen meer worden ingezet dan in de referentie situatie. Ook moet in de toekomstige situatie vaker een tweede start- of landingsbaan worden ingezet op momenten dat het gebruik van één baan niet toereikend is. Dat laatste betekent vooral een intensiever gebruik van de Aalsmeerbaan, de Zwanenburgbaan en de Buitenveldertbaan (Ontwerp LVB1, pag.42-43).
Uit cijfers over het baangebruik en ook uit de MER blijkt, dat het aantal starts van de Kaagbaan daarmee is gedaald en van de Aalsmeerbaan gestegen. Volgens de regels is dit passend, maar hoe is een lager gebruik van de Kaagbaan verenigbaar met de intentie van het strikt preferentieel baangebruik en de doelstellingen van het NNHS? Voor de gemeente Uithoorn is dit een zeer ongewenst resultaat van het NNHS, een falen van het systeem boven een bepaald aantal vluchten. Deze tekortkoming moet wat ons betreft zo snel mogelijk gerepareerd worden. 

Bovendien is ook in het coronajaar 2020 de Aalsmeerbaan veelvuldig gebruikt, terwijl het aantal vliegtuigen beduidend lager was.  De staat van Schiphol (pag. 58) laat zien dat HHP 25 (Uithoorn) op 74% zit en HHP 24 op 60% van de grenswaarde. De afwikkeling van het lagere aantal vliegtuigen had toch juist meer op de preferente banen kunnen plaatsvinden in een periode dat er beduidend minder vliegbewegingen waren? Wij pleiten ervoor om de cijfers van de handhavingspunten wel te blijven monitoren, ook wanneer het NNHS is vastgelegd. 

NADP2

Daarnaast is de startprocedure gewijzigd en wordt steeds meer de procedure NADP2 toegepast. De vliegtuigen vliegen sneller en lager, met als gevolg hogere geluidspieken. De geluidsbelasting wordt hoger direct onder de route, en minder in het gebied verder weg. Gesaldeerd geeft het een lagere geluidsbelasting en is het gemiddeld geluid per jaar, uitgedrukt in Lden, lager dan voorheen. Het berekende voordeel dat hiermee per saldo wordt behaald is een ervaren nadeel voor de mensen in Uithoorn die onder de route wonen. Daarbij zouden wij in de MER graag willen zien wat het effect is van de invoering van de NADP2. Het is bekend dat NADP2 mogelijk minder uitstoot geeft. Wij achten de extra overlast voor onze toch al zwaarbelaste inwoners echter van essentieel belang. 

Ernstig gehinderden

De maat waarmee hinder berekend wordt - het aantal ernstig gehinderden op basis van gemiddeld geluid per jaar - onderschat de ervaren en beleefde hinder. Een gemiddelde per jaar is slechts een van de indicatoren voor ervaren hinder. Andere indicatoren zijn piekgeluiden (Lmax) en (het ontbreken van) rusttijden. In sommige wijken in onze gemeente komen in de zomermaanden soms wel meer dan 300 startende vliegtuigen per dag over, met urenlang piekgeluiden van vaak 80 decibel en meer. Ook binnen in de woningen, die deels uit de jaren 60 en 70 stammen, zijn de geluidsniveaus zeer hoog. 

Verschuiving nachtvluchten

Tevens maken wij ons zorgen over de verschuiving van nachtvluchten. Wij begrijpen de ernst van geluidshinder in de nacht en staan achter de vermindering van nachtvluchten volgens de Alders afspraken, maar het kan niet zo zijn dat de nachtvluchten vervolgens naar de (randen van de) dag worden verschoven en dan gebruik gaan maken van de secundaire banen. ’s Nachts wordt er immers gebruik gemaakt van primaire banen, dus ook dat zou een onacceptabele extra belasting van de secundaire banen betekenen. 

Gelijkwaardigheidscriteria en streefwaarde

Het LVB1 voegt het instrument van streefwaarden toe. Het is goed dat de ambitie ten aanzien van het beperken van geluidhinder wordt aangescherpt. De vraag die rijst is wel waarom streefwaarden moeten worden toegevoegd en waarom dat slechts een inspanningsverplichting is. Zou het niet beter zijn om de normen uit de gelijkwaardigheidscriteria aan te passen? Aangezien de geluidhinder enorm is toegenomen en nog steeds ruim binnen de criteria voor bescherming vallen, is het zeer de vraag of de normen nog passend zijn bij de maatschappelijke eisen aan leefkwaliteit. Milieunormen worden op menig terrein strenger toegepast wegens een bijstelling door voortschrijdend inzicht en innovatie, behalve bij de luchtvaart. Ook de heer Van Geel noemt in zijn rapport het gebrek van dit instrument: hij stelt dat het geen enkel houvast meer geeft voor bescherming van de burger. De tabellen voor de streefwaarden geven nog geen cijfers maar een PM, wanneer wordt dat aangevuld en middels welke procedure? (Pag. 5, art 4.3.1)

Integraliteit en samenhang andere wet- en regelgeving (LVN, LIB, LVB2) 

Een ander belangrijk punt is dat onduidelijk is wat de verschillende wet- en regelgeving en maatregelen die worden uitgewerkt samen betekenen. Oftewel: wat is nou eigenlijk het netto-effect voor onze inwoners? Wij dringen bij elke aanpassing van regelgeving aan op een integrale beoordeling van de verschillende pakketten en regels. Wat levert het totaalpakket op voor hindervermindering op de grond? Voorkomen moet worden dat de ene set maatregelen tot een verbetering leidt en de andere tot een verslechtering.

Bewonersparticipatie

In de gewijzigde Wet Luchtvaart i.v.m. NNHS (die al gereed is, maar nog niet in werking getreden in afwachting van LVB) staat ook een onderdeel over participatie. Bewonersparticipatie vinden wij van groot belang. Daarom vragen we uw aandacht om de bewonersparticipatie zorgvuldig te faciliteren, met aandacht voor de verschillende belangen en de relatie tot de mate van hinder. Het kan niet zo zijn dat de inspraak voor bewoners van de zwaarbelaste gebieden even zwaar telt als de inspraak van bewoners die veel minder overlast hebben of vooral de lusten van Schiphol ervaren.

3.    Specifieke vragen en opmerkingen ten aanzien van de documenten

Nachtperiode

In het LVB is een aantal bepalingen opgenomen in verband met het gebruik van Schiphol in de nacht. De nachtperiode waarvan in deze bepalingen wordt uitgegaan is niet steeds dezelfde. Voor de vaststelling van een maximumaantal vliegtuigbewegingen in de nacht per jaar en voor de berekening van de geluidbelasting in de nacht is de nacht de periode van 23.00 tot 7.00 uur. De tabellen voor het preferentieel baangebruik in de nacht hebben betrekking op de periode van 23.00 tot 6.00 uur. De luchtverkeerwegen voor het verkeer in de nacht gelden eveneens voor de periode van 23.00 tot 6.00 uur. Wel kan Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) in verband met het gunstig effect op de hinderbeleving de nachtelijke vertrek- en naderingsprocedures ook tussen 22.15 en 23.00 uur en tussen 6.00 en 6.45 uur toepassen als het verkeersaanbod en andere operationele omstandigheden dat toelaten. De nacht geldt ‘officieel’ tot 07.00u in de ochtend. De tabellen voor het preferentieel baangebruik hebben echter betrekking op de periode tot 06.00 uur. Hoe wordt hier in de monitoring en handhaving rekening mee gehouden?

Pag. 40, art 6.1 – Uitvoering NNHS

Hier wordt gesteld: ‘Ook bij een toenemend volume zijn met name de eerste drie regels met betrekking tot het strikt preferentieel baangebruik binnen de gestelde normen uitgevoerd. De groei van het verkeer heeft wel geleid tot een toename van het verkeer op de secundaire banen, omdat de primaire banen vollopen.’ Dit is een essentieel nadeel, dat juist door dit stelsel voorkomen moet worden. Wat zijn de maatregelen om dit te mitigeren? Wanneer kunnen wij deze verwachten?

4.    Aanbevelingen voor het vervolgproces

De intentie van het NNHS en preferent baangebruik was het verminderen van de geluidhinder voor de gebieden waar veel mensen dichtbij de start- en landingsbanen wonen. Toch blijkt dat het preferent baangebruik bij hogere aantallen vluchten hier niet aan voldoet en dat daar nog geen maatregelen voor zijn getroffen. Dit voortschrijdend inzicht is voor de gemeente Uithoorn een zeer ongewenst en zelfs onacceptabel resultaat van het NNHS. Deze tekortkoming in het systeem moet zo snel mogelijk gerepareerd worden en mitigerende maatregelen zijn nodig, onafhankelijk van andere eventuele ontwikkelingen voor Schiphol. Op basis van de huidige gegevens is onze conclusie dat het aantal vluchten teruggebracht moet worden om inwoners onder de secundaire banen daadwerkelijk te beschermen.

Wij denken graag mee over maatregelen om de Aalsmeerbaan, en daarmee de Zuidoosthoek, werkelijk te ontzien. 

Initiatiefvoorstel nachtvluchten

Op 24 maart hebben we als gemeente een zienswijze ingediend op het Initiatiefwetvoorstel nachtvluchten van Kamerlid Kröger. Deze initiatiefwet maakt een einde aan het nachtelijk gebruik van luchthavens in Nederland. Laagvliegende, opstijgende en landende luchtvaartuigen zijn verantwoordelijk voor veel geluidsoverlast rond luchthavens. Om de nachtrust en daarmee de gezondheid van omwonenden van luchthavens te verbeteren, is het voorstel om nachtvluchten te verbieden. De wet voorziet in een beperkt aantal uitzonderingen, zoals noodgevallen en speciale ontheffingen.

In onze zienswijze geven wij aan dat we het waarderen dat mevrouw Kröger met haar wetvoorstel een bijdrage wil leveren aan het terugdringen van de hinder en het verbeteren van de leefkwaliteit van omwonenden van luchthavens. Als gemeente die veel overlast ervaart van startende en landende vluchten van Schiphol (met name op de Aalsmeerbaan), zijn wij voorstander van het terugdringen van (geluids)hinder. Ook een (gedeeltelijk) verbod op nachtvluchten kan bijdragen aan het verminderen van overlast. Hoewel ook onze inwoners een verstoorde nachtrust ervaren, bestaat er ook grote zorg over het opheffen van nachtvluchten. Onze grootste zorg is dat een verbod op nachtvluchten resulteert in een verschuiving van vluchten naar secundaire banen, zoals de Aalsmeerbaan. Immers, worden voor de nacht andere banen gebruikt dan de Aalsmeerbaan. Wanneer die vluchten naar de dag gaan, is er een zorg dat zij dan wel de Aalsmeerbaan gebruiken. Dat zou betekenen dat onze inwoners, overdag en/of aan de randen van de nacht, nog meer overlast te verduren krijgen, terwijl de maat nu al meer dan vol is. 

Wat ons betreft zijn de consequenties van een verbod op nachtvluchten dan ook nog onvoldoende in beeld gebracht. Enerzijds wat een verbod voor consequenties heeft voor de verschuiving naar de dag en voor de piekuurbelasting. Anderzijds als het gaat om de effecten op economie en internationale connectiviteit. De volledige zienswijze kunt u hieronder lezen. 

Zienswijze op Initiatiefwetvoorstel nachtvluchten

Geachte mevrouw Kröger, 

Met veel belangstelling hebben het college en de raad van de gemeente Uithoorn kennisgenomen van uw initiatiefnota tot wijzing van de Wet Luchtvaart in verband met het opnemen van een verbod op nachtvluchten. Allereerst onderschrijven wij de ingediende BRS zienswijze, waar wij hierbij naar verwijzen. We zijn blij dat u met dit initiatiefvoorstel een bijdrage wil leveren aan het terugdringen van hinder. We waarderen het zeer dat u zich als Kamerlid blijft inzetten om de leefkwaliteit van omwonenden van luchthavens te verbeteren. Als gemeente die veel overlast ervaart van startende en landende vluchten van Schiphol (met name op de Aalsmeerbaan), zijn wij voorstander van het terugdringen van (geluids)hinder. Ook een (gedeeltelijk) verbod op nachtvluchten kan bijdragen aan het verminderen van overlast. Hoewel ook onze inwoners een verstoorde nachtrust ervaren, bestaat er ook grote zorg over het opheffen van nachtvluchten. Onze grootste zorg is dat een verbod op nachtvluchten resulteert in een verschuiving van vluchten naar secundaire banen, zoals de Aalsmeerbaan. Dat zou betekenen dat onze inwoners, overdag en/of aan de randen van de nacht, nog meer overlast te verduren krijgen, terwijl de maat nu al meer dan vol is. Wij verwijzen in die zin ook naar de zienswijze van de gemeente Aalsmeer, als eveneens zwaarbelaste buurgemeente in de Zuidoosthoek.

Wat ons betreft zijn de consequenties van een dergelijk verbod nog onvoldoende in beeld gebracht. Enerzijds wat een verbod voor consequenties heeft voor de verschuiving naar de dag en voor de piekuurbelasting. Anderzijds als het gaat om de effecten op economie en internationale connectiviteit. 

Herstellen verstoorde balans 

In uw Memorie van Toelichting stelt u terecht dat de regels rond geluid, vliegbewegingen, wonen en nachtrust de belangen van de luchtvaartsector in balans moeten brengen met de belangen van bewoners en hun gezondheid. Wij blijven er bij de sector, het Rijk en in diverse regionale overleggen op aandringen dat de balans hersteld moet worden. Een belangrijk voorbeeld van deze verstoorde balans zijn de afspraken over preferent baangebruik, die in de praktijk anders uitpakken dan gewenst. Want de Aalsmeerbaan als secundaire baan doet de afgelopen jaren (voorafgaand aan de coronacrisis), op basis van het gebruik, dienst als primaire baan. Dit had tot gevolg dat de overlast de afgelopen jaren sterk is toegenomen. Wij hebben veelvuldig onze zorgen hierover geuit bij de sector en het Rijk, zonder noemenswaardig resultaat. Onze gemeenteraad kan ook niet anders concluderen dan: ‘genoeg is genoeg’.  Omdat minder hinder nauwelijks te realiseren is, zeker als steeds meer partijen vinden dat niemand er op achteruit mag gaan, heeft de gemeenteraad van Uithoorn op 4 maart jl. een motie aangenomen. In deze motie staat dat vastgehouden moet worden aan het nakomen van de afspraken in het Alders-akkoord over hinderbeperking in de Zuidoosthoek (het zwaarbelaste gebied waar Uithoorn ook in ligt). In het tweede punt staat dat het beduidend verminderen van het aantal vluchten de enige haalbare oplossing is om hinder te beperken, zeker als je de wens respecteert dat niemand er op achteruit mag gaan. 

Vliegverbod nacht mag niet leiden tot verschuiving vluchten naar secundaire banen overdag 

In het initiatiefvoorstel is ruime aandacht voor een vergelijking met andere luchthavens waar, aanvullend op het nachtverbod, strengere eisen gelden voor de randen van de dag/nacht. Onderbelicht in uw initiatiefvoorstel blijft echter de vraag waar de vluchten heen verschuiven bij de inwerkingtreding van dit verbod. Nachtvluchten vinden nu uitsluitend plaats vanaf de primaire banen. Met het huidig aantal vliegbewegingen worden de primaire banen overdag al volledig vol gevlogen, en is er de afgelopen jaren sprake van groei van het aantal vliegbewegingen op de secundaire banen. Ook bij een (gedeeltelijke) nachtsluiting blijft ons motto ‘genoeg is genoeg’ gelden. Een verbod op nachtvluchten mag onder geen beding leiden tot extra vluchten op de Aalsmeerbaan. Niet aan de randen van de dag/nacht, maar ook niet elders op de dag. En zeker niet bij het vasthouden aan het aantal van 500.000 vluchten. Ook speelt hierbij dat er nauwelijks nog momenten van rust zijn op zowel doordeweekse dagen als in het weekend. We doen dan ook de oproep om in het definitieve wetsvoorstel mitigerende maatregelen dan wel voorwaardelijke verplichtingen op te nemen die voorkomen dat hinderverplaatsing van primaire naar secundaire banen plaatsvindt, of naar de Zuidoosthoek in het algemeen. 

Tot slot 

De mate van hinderbeleving is subjectief en is niet per saldo te middelen. Dit geldt ook voor de mate van overlast die men juist in de nacht of gedurende de dag ervaart. Wel geldt dat er een einde moet komen aan de verstoorde balans tussen de sector en de omgeving, waarbij hinderbeperking het uitgangspunt vormt. De afgelopen periode lijkt eindelijk een trend zichtbaar waarbij in de maatschappelijke discussie steeds meer waarde wordt gehecht aan de leefkwaliteit. Dat maakt het momentum om de verstoorde balans te herstellen kansrijk; verlies hierbij niet de leefkwaliteit van gemeenten uit het oog die overlast ervaren van secundaire banen. 

Graag lichten wij onze zienswijze toe in een persoonlijk gesprek.

Zienswijze Ontwerp-luchtruimherziening

Op 22 februari hebben we als gemeente een zienswijze ingediend op de ontwerp-Voorkeursbeslissing Luchtruimherziening. Met de ontwerp-Voorkeursbeslissing geeft het kabinet invulling aan de afspraken in het regeerakkoord om te komen tot een integrale herziening van het luchtruim. In de ontwerp-Voorkeursbeslissing worden de principes en de bouwstenen van de luchtruimherziening geschetst. Er is nog geen beeld gegeven waar de routes exact komen en wat de effecten op de grond zullen zijn. 

In onze zienswijze hebben we nogmaals de overlast voor onze inwoners naar voren gebracht. Genoeg is genoeg staat er meerdere keren in de zienswijze. Als gemeente vinden wij dat elke aanpassing voor de luchtvaartsector tot in ieder geval een vermindering van (geluid)hinder en van de uitstoot van schadelijke stoffen moet leiden. Niet alleen per saldo voor een groot gebied, maar zeker voor de meest zwaarbelaste gebieden, zoals Uithoorn. Deze hartenkreet is de basis voor onze input over de luchtvaart richting de sector, de Tweede Kamer en de minister. En vormt ook de kern van onze zienswijze op de ontwerp-Voorkeursbeslissing Luchtruimherziening.

Daarnaast brengen we een aantal belangrijke punten over de ontwerp-Voorkeursbeslissing naar voren. Zo vragen we aandacht voor het effect van de maatregelen op de grond. Dat is wat voor ons als gemeente telt. Als de effecten voor de grond onverhoopt ongewenst zijn, dan rekenen wij op omkeerbaarheid van het besluit. Verder stellen we dat de mogelijke positieve effecten van de herziening van het luchtruim allereerst ten gunste van de leefbaarheid moeten komen, niet van groei. Ook vragen we aandacht voor de vermindering van de hinder van starts. Tot slot vinden wij het belangrijk dat duidelijk wordt wat het totaalpakket aan programma’s en beleidsvoornemens voor de luchtvaart voor de grond oplevert. We moeten voorkomen dat de ene set maatregelen tot een verbetering leidt en de andere tot een verslechtering. 

We sluiten de zienswijze af met aanbevelingen voor het vervolgproces. Gezien het belang van de uitwerking van de hoofdstructuur blijven wij als gemeente graag actief betrokken: wij gaan graag als betrokken partners aan tafel om de gezamenlijke toekomst vorm te geven en mee te helpen aan de concrete invulling van onze punten. De volledige zienswijze kunt u hieronder lezen. 

Zienswijze op de Ontwerp-luchtruimherziening

Excellentie,

Met veel belangstelling hebben het college en de raad van de gemeente Uithoorn kennisgenomen van de ontwerp Voorkeursbeslissing Luchtruimherziening. Graag maakt de gemeente Uithoorn gebruik van de gelegenheid om haar zienswijze op deze visie en bijbehorende stukken in te dienen. Allereerst onderschrijven wij ten zeerste de ingediende BRS zienswijze, waar wij hierbij naar verwijzen. Aanvullend brengen wij, als een van de meest directe buren van Schiphol, ook onze eigen focus en aandachtspunten onder uw aandacht omdat de leefbaarheid en gezondheid in onze gemeente al meerdere jaren ernstig onder druk staan. 

Onze reactie is als volgt opgebouwd:

  1. Kernboodschap Uithoorn;
  2. Belangrijkste punten ontwerp-Voorkeursbeslissing Luchtruimherziening;                 
  3. Aanbevelingen voor het vervolgproces. 

1. Kernboodschap gemeente Uithoorn

Gelegen vlakbij Schiphol ervaren de inwoners van Uithoorn enerzijds de lusten, maar anderzijds ook steeds meer de lasten van de luchtvaart. Wij zien dat Schiphol belangrijk is als economische motor voor Nederland als geheel, maar dat de last voor de Zuidoosthoek waar de gemeente Uithoorn ligt (gelegen onder de Aalsmeerbaan) onevenredig zwaar is. Hoewel de Aalsmeerbaan een secundaire baan is, werd het de afgelopen jaren (voorafgaand aan de coronacrisis) ingezet alsof het een primaire baan betrof. Dit kan zo niet langer: de Aalsmeerbaan moet nu én in de toekomst een secundaire baan blijven om de overlast voor de omgeving zoveel mogelijk te beperken.

Maatregelen voor hinderbeperking voor de gebieden onder de secundaire banen is een bestaande afspraak die nagekomen moet worden. Voor de gemeente Uithoorn en haar inwoners is een vermindering van de hinder pure noodzaak. Deze hartenkreet dient als basis voor onze input over de luchtvaart richting de sector, de Tweede Kamer en u als eindverantwoordelijke. In een representatieve consultatie onder onze inwoners en ondernemers in 2019 bleek dat 83% van de respondenten (ernstige) overlast ervaart van Schiphol. Op basis hiervan kwam de gemeenteraad tot het oordeel ‘genoeg is genoeg’. Wij zijn dan ook van mening dat elke aanpassing betreffende de luchtvaartsector tot in ieder geval een vermindering van (geluid)hinder en daarnaast ook tot een vermindering van de uitstoot van schadelijke stoffen moet leiden. Niet alleen per saldo over een groot gebied, maar zeker voor de meest zwaarbelaste gebieden, zoals Uithoorn. 

Waarden als hinderbeleving en gezondheid zijn individueel, die kun je niet per saldo middelen. Wij zien een trend in het maatschappelijk draagvlak waarbij steeds meer waarde wordt gehecht aan leefkwaliteit. De Luchtruimherziening moet ook daarin toekomstvast zijn. 

2. Belangrijkste punten ontwerp-Voorkeursbeslissing Luchtruimherziening

Tunnelvisie versus omkeerbaarheid

De ontwerp-Voorkeursbeslissing schetst de hoofdlijnen maar geeft nog geen inzicht in de effecten op de grond. Uiteindelijk is dat wat voor ons als gemeente telt. De ontwerp tunnelstructuur in de lucht mag niet leiden tot een tunnelvisie in het proces. Er is nog veel onduidelijk, dus mochten de effecten van de voorkeursbeslissing onverhoopt ongewenst zijn, dan rekenen wij op omkeerbaarheid van het besluit. 

Hoofdstructuur

De luchtruimherziening geeft een enorme kans om de situatie op de grond te verbeteren; een nieuwe inrichting met het oog op een gezonde toekomst. Wij vinden dat leefbaarheid en gezondheid hierin zeer zwaar moeten tellen. De mogelijke capaciteitverruiming of -optimalisatie moet allereerst ten gunste gaan van leefbaarheid, niet van groei. De luchtruimherziening zoekt naar een optimale inrichting en kan daarmee moeilijk ontkomen aan het creëren van een waterbed-effect. Daarmee gaat deze herinrichting mogelijk ook over de herverdeling van hinder en overlast. Wij vragen u hierbij rekening te houden met de nu al onevenredig zware belasting die inwoners van gemeenten onder de Aalsmeerbaan, zoals de gemeente Uithoorn, ervaren. Zoals gezegd: genoeg is genoeg! 

Lokale effecten; aandacht voor starts

Wij zien dat de nieuwe hoofdstructuur kansen biedt om de impact van de vliegoperatie op de omgeving te verminderen en dat stemt ons hoopvol. Het is positief dat de nieuwe hoofdstructuur maatregelen mogelijk maakt zoals hoger aanvliegen, glijvluchten bij het landen en het niet afwijken van startroutes. Voor de gemeente Uithoorn geven de starts de meeste hinder maar ook van landende vliegtuigen ervaren we overlast. ‘Het Voorkeursalternatief realiseert een significant lagere geluidsbelasting, vooral door de naderingen hoger en met minder motorgebruik uit te voeren’ (pag. 43). Wanneer de luchtruimherziening goed scoort op het criterium geluidsbelasting vanwege de naderingsroutes, maar niet tegelijkertijd ook tot een vermindering van de hinder van de starts leidt, geeft dat niet de voor ons noodzakelijke verbetering. Wij pleiten daarom ook voor een verbetering op het criterium geluidsbelasting voor startende vliegtuigen. Ook hierbij zijn wij tegen een sec per saldo benadering. 
Voor de startprocedure gaat u vooralsnog uit van de NADP2 terwijl deze door het lager vliegen tot beduidend meer hinder leidt voor de toch al zwaarst getroffen inwoners. Wij herkennen het door u in de hoofdstructuur gestelde belang van hoger vliegen en vragen u dat ook bij de startprocedure toe te passen. Wij dringen er bij u nogmaals op aan om met Schiphol in gesprek te gaan en de NADP1 als voorkeur startprocedure op te laten nemen. 

Integraliteit

De ontwerp-Voorkeursbeslissing Luchtruimherziening voorziet in verschillende maatregelen. Daarnaast werkt u ook aan andere programma’s en beleidsvoornemens voor de luchtvaart. Wij dringen aan op een integrale beoordeling van de verschillende pakketten en regels (LVN, hinderbeperkingspakket, LRH). Wat levert het totaalpakket op voor hindervermindering op de grond? Voorkomen moet worden dat de ene set maatregelen tot een verbetering leidt en de andere tot een verslechtering. 

Banenstructuur

U stelt op pagina 18 dat ‘Bestaande afspraken over baancombinaties Schiphol (dit betreft het gebruik van start- en landingsbanen) niet leidend zijn; waar betere resultaten mogelijk zijn, worden deze onderzocht.’ De vraag die hieruit volgt is: wat bedoelt u met ‘beter’, beter voor wie? De inrichting van de baancombinatie is het enige dat nu nog een beschermende intentie heeft voor de gebieden dicht bij Schiphol zoals de Zuidoosthoek. Als u met ‘beter’ bedoelt, minder hinder gevend voor de zwaarbelaste gebieden, dan stemmen wij daar graag mee in. 

3. Vervolgproces

Uiteindelijk is het het resultaat dat telt. Gezien het belang van de uitwerking van de hoofdstructuur blijven wij graag actief betrokken. Wij pleiten voor een transparante onderbouwing van de keuzes in de uitwerking en het creëren van maatwerk voor die gebieden waar overlast blijft, bijvoorbeeld door daar juist meer te spreiden. 

Tot slot

“We beseffen nu pas wat ons ontnomen is”. Dit citaat over de stilte tijdens de coronacrisis staat symbool voor de gevoelens van bewoners van gemeente Uithoorn toen er nauwelijks meer boven de gemeente gevlogen werd. Wij benadrukken dat Schiphol belangrijk is voor de economie en werkgelegenheid, maar terug naar hoe het was vlak voor de coronacrisis, is voor Uithoorn ondenkbaar. De voorliggende hoofdstructuur geeft diverse aanknopingspunten om de leefbaarheid in Uithoorn te verbeteren en een evenwichtige balans tussen Schiphol en de leefomgeving te vinden. Voor een daadwerkelijke en hoognodige verbetering moet echter nog heel veel gebeuren. En daar maken wij ons zorgen om. 

Wij gaan graag als betrokken partners aan tafel om die gezamenlijke toekomst vorm te geven en mee te helpen aan de concrete invulling van onze punten.

Reactie gemeente op website www.minderhinderschiphol.nl

In maart 2020 lanceerden Schiphol en de LVNL de website minderhinderschiphol.nl, met daarop maatregelen voor minder hinder van Schiphol. Maatregelen op het gebied van baangebruik, vliegtuigtypes, vliegroutes en -procedures voor vliegen overdag en in de nacht. 

De gemeente heeft op 4 november 2020 een reactie op de voorgestelde maatregelen in gediend.

Afspraak is afspraak

In januari 2019 liep het overleg van de Omgevingsraad Schiphol (ORS) over de toekomst van Schiphol onder leiding van Hans Alders definitief vast. In zijn schrijven van 30 januari 2019 aan minister Van Nieuwenhuizen stelt de heer Alders “dat partijen niet in staat zijn om met elkaar tot een gezamenlijk advies te komen.” Een belangrijke nuance is echter dat de gemeenten (waaronder Uithoorn), provincies en inwoners in de regio wel degelijk tot een eensluidend advies zijn gekomen.

Al in 2008 is afgesproken dat Schiphol actief werk zou maken van vermindering van hinder. Tot op heden zijn de gemaakte afspraken niet of nauwelijks nagekomen. Deze houding maakt dat gemeenten eerst duidelijkheid willen door wettelijke handhaafbaarheid en inzicht in de maatregelen voor minder hinder: afspraak is afspraak. Dit is wat ons betreft ook de voornaamste reden dat het overleg in de Omgevingsraad Schiphol(ORS), onder leiding van de heer Alders, is vastgelopen; nog altijd maakt de sector niet concreet wat ze gaat doen om overlast te beperken.

De minister is nu aan zet om het vervolgproces vorm te geven.

Luchtvaartnota en zienswijze gemeente

Begin juli 2019 stuurde minister Van Nieuwenhuizen een brief (pdf, 464 kB) aan de Tweede Kamer over Schiphol. Daarin wordt voorgesteld dat Schiphol na 2020 onder voorwaarden stapsgewijs mag groeien tot maximaal 540.000 vluchten. De voorwaarden moeten nog worden uitgewerkt en de Tweede Kamer neemt later dit jaar een besluit over het voorstel.

Op 17 oktober debatteerde de gemeenteraad van Uithoorn over het voorstel van de minister. In de aanloop daar naartoe vroegen de politieke partijen de mening van inwoners en ondernemers over Schiphol en de plannen van de minister. De resultaten daarvan zijn gebundeld in het document Resultaten Consultatie over Schiphol, gemeente Uithoorn (pdf, 3 mB).

Het standpunt van de raad is verwoord in een motie (pdf, 1.3 mB). Dit standpunt brengt de gemeente onder de aandacht bij de minister, Tweede Kamerleden, Schiphol, provincie, tijdens inspraakprocedures en in de verschillende overleggen waar we als gemeente deel van uitmaken. Bekijk het verslag, de verschillende moties en de inbreng van insprekers.

Op 2 juli 2020 stelde de gemeenteraad een zienswijze vast op de concept-luchtvaartnota. Daarin wordt benadrukt dat de leefbaarheid in Uithoorn en De Kwakel moet verbeteren. 

Eigen onderzoek naar routeaanpassing

Uithoorn heeft in 2018 Onafhankelijk onderzoek Uithoorn (pdf, 3 MB) laten doen naar de mogelijkheden om de vertrekroutes vanaf de Aalsmeerbaan te verleggen. Het onderzoek is uitgevoerd door onderzoeksbureau To70. Het verleggen van routes levert weliswaar gemiddeld genomen een daling op van de geluidsoverlast in Uithoorn en De Kwakel, maar de geluidshinder verschuift voor een deel. De daling zou vooral merkbaar zijn in De Legmeer en Zijdelwaard. Echter, de geluidsoverlast neemt in De Kwakel en Meerwijk toe, delen die nu ook al zwaar belast zijn. Met die toename wordt het geluidsniveau in bepaalde delen daarvan zelfs hoger dan het huidige niveau in De Legmeer. Een verschuiving van de overlast draagt niet bij aan verbetering van het leefklimaat.

Daarnaast zorgt een routeverlegging ook voor vergroting van ernstige hinder in Aalsmeer en Kudelstaart, iets wat uiteraard niet de intentie is. Ook in andere omliggende gemeenten neemt de geluidsoverlast toe. Daarnaast ontstaat een extra belasting van het milieu door langere vliegroutes. Deze conclusies zijn voor het college en de gemeenteraad belangrijke redenen om niet in te zetten op verlegging van de onderzochte routes.

Overlast moet minder

Het college en de gemeenteraad van de gemeente Uithoorn vinden dat de overlast in Uithoorn en De Kwakel minder moet worden. Wij willen dat de gemeente Uithoorn leefbaar blijft. We blijven niet alleen strijden voor hinderbeperking maar we blijven ook aandacht vragen voor de luchtkwaliteit in onze gemeente. 

Onlangs hebben we een document gemaakt voor de verkiezingsprogramma’s voor de Tweede Kamerverkiezingen.  We hebben die als gemeente ingebracht bij de programmacommissies. Daarnaast hebben de politieke fracties in de gemeenteraad hun landelijk vertegenwoordigers deze informatie toegestuurd.

Meer informatie
  • Via de websites van de Omgevingsraad Schiphol en BAS vindt u de meest actuele informatie en ontwikkelingen en de nodige achtergrondinformatie, toelichtingen en rapportages.
  • Op luchvaartindetoekomst.nl staat informatie over de Luchtvaartnota die in de maak is. 
  • Op omgevingsinfoschiphol.nl vindt u actuele informatie over het vliegverkeer en baangebruik.
  • Bij Vraag en antwoord Schiphol hebben we de belangrijkste vragen en antwoorden op een rij gezet. 
  • Er is een fonds ingesteld, het SLS fonds, dat geld beschikbaar stelt voor projecten om gemeenten leefbaarder, aantrekkelijker en socialer te maken. Ook Uithoorn maakt hier gebruik van.